Rhododendron ponticum – een haat-liefde verhouding

In het zuid-westen van Engeland kwam ik tijdens mijn werk in natuurbescherming vrij regelmatig de plant Rhododendron ponticum tegen. Deze plant staat in veel Engelse tuinen, waar zijn mooie bloemen de boel een beetje opfleuren. Helaas heeft de Rodondendron de vervelende gewoonte uit tuinen te onsnappen en aangelegen bossen te koloniseren. De plant zaait zich razendsnel uit en creert zoveel schaduw dat inheemse soorten niet meer kunnen groeien en in de verdrukking komen. Natuurbeschermers vechten daarom een haast onbegonnen strijd met de Rhodondendron en schromen soms zelfs niet om allerlei smerige chemische goedjes te gebruiken om de plant terug te dringen.

Een plant die de ijstijden overleeft heeft

In Strandja is het echter een heel ander verhaal. De Rhodondendron komt hier van nature voor en het Strandja gebergte is een van de weinige plekken waar hij overleeft. Niet de oorlog met de mens, maar het gevecht met de ijstijden!

Rhododendron ponticum is hier beter bekend als Strandja Rhododendron of kortweg Zelenika. Hij is het officiele symbool van Natuurpark Strandja en de meest karakteristieke plant voor dit gebied. De mensen hier zijn gek op de Rhododendron. Zoveel zelfs dat er elk jaar een speciaal festival rondom georganiseerd wordt: het Zelenike festival!

Het symbool van Strandja

De Rhododendron is een van de meest charismatische soorten van Strandja. Hij is het symbool van een hele groep andere planten die je nu alleen nog maar in deze hoek van Europa tegenkomt (zoals de Kaukasische bosbes-soort en een roze sleutelbloem). Al deze plantensoorten zijn geëvolueerd toen het tijdperk van de dinosaurussen eindigde en de zoogdieren opkwamen (ongeveer 65 miljoen jaar geleden). Het klimaat op aarde was toen warm en vochtig, maar koelde gedurende miljoenen jaren langzaam af.

Tijdens de laatste ijstijden werd de flora die zich had ontwikkeld in de warmere en vochtigere periode steeds meer teruggedrongen naar het zuiden. Veel planten stierven uit, maar in bepaalde gebieden die net iets warmer en vochtiger bleven, wisten sommige soorten toch te overleven. Een van deze gebieden is het Strandja gebergte.

Strandja is altijd vrij gebleven van landijs, maar bleef bovendien relatief warm door de matigende invloed van drie zeeën: de Zwarte Zee, De Aegeïsche Zee en de Marmora Zee. Het landschap in Strandja speelde ook een belangrijke rol. Vochtige lucht uit zee wordt hier door de wind de riviervalleien ingeblazen en zo blijft de luchtvochtigheid relatief hoog. De plantengemeenschappen die uit het Tertiar zijn overgebleven, komen hier nog steeds voor. Je kunt hier dus de flora van voor de ijstijden zien.

Evolutionaire overlevings-taktieken

Tegenwoordig is het klimaat op sommige plekken in Europa weer vrij zacht en vochtig. Zuid-west Engeland is een van deze plekken. De Rhodondendron komt hier van nature niet meer voor, omdat hij tijdens de ijstijden lokaal uitstierf. Maar omdat de plant zulke mooie bloemen heeft en Engelsen nogal gek zijn op tuinieren, zie je hem in Engeland nu weer heel veel. En vanuit de Engelse tuinen koloniseert hij nu grote delen verloren territorium. Een interessante evolutionaire overlevings-taktiek! Ook in Nederland tref je tegenwoordig de Rhodondendron ponticum weer op verschillende plekken aan. Maar als je deze plant en vele andere mooie soorten die de ijstijden hebben overleeft in hun natuurlijke habitat wilt zien, moet je toch echt naar Strandja komen!